Zur Ustiapen alternatibo bat Zur alternatibo batekin: Baldatika

http://www.megaupload.com/?d=NOSRSEFV

Baldatika, Foruako auzo bat, duela 100 urte. Baserriz osaturiko paisai batean beraien biztanleek baso eta landa lurrak ustiatzen dituzte. Urteen joan etorriak ustaren aro ezberdinek markatzen dituzte. Maiatzako marrubiak, Uztailako tomateak, Iraileko porruak … Negua heltzean ez da gehiegi geratzen ortuan, basogintza garaia da. Lekuko zaharrenek ilargia zelatatuko dute, honen fasea egokia noiz izango den esperoan, usadio zaharrak agindu bezala. 

Baldatika, Foruako auzo bat, gaur egun. Bere azken hatsari eutsi ezinean dauden baserri eta hormigoiz eraikitako sasi-baserri-txaletez osatutako paisai batean beraien biztanleak ez dira ageri, hirian baitaude lanean. Urteen joan etorriak telebistak markatzen du. Irailean haste da liga, urrian tele eleberrian denboraldi berriak eta uztailean berriz Frantziako Tour-a eta “el gran prix del verano”. Ingurura begiratu eta joandako garai baten itzala baino ez den, artalde bat ikus daiteke belarraz gozatzen, lasai. Ardi multzo honek bizi egunak mugatuak ditu jada. Jabeak saldu egin behar dituenaren erabakia hartuta baitu. Irabazi baino galera gehiago ematen dizkiote. Ezin dezake leia ustiapen handien aurka. 

Auzoa inguratzen jada ez dago haritz, pago eta arteez osaturiko ohian basati bat, baizik eta pinus radiata baso ordenatu eta arrazional bat. Piñuek desioz begiratzen dute auzoa, noiz izango ote diren ustiatuak zain. Baina biztanleak ez dira konturatzen, ez baitaude bertan.

Erori da gaua, eta gutxika gutxika iluntasunean zuzenak marrazten dituzten auto argiak bereiz daitezke. Biztanleak etxera bueltatu dira, lan eguna bukatu da. Lo hartu aurretik telebistak urteko zein sasoitan bizi diren gogoraraziko die.   

Argiak itzali dira.

Bihar berdin izango da.

Ez Baldatikan barrik, Euskal Herriko hainbat landa nukleoetan ere hau bera gertatuko da. Industria agropekuarioak eta forestalak aldaketa bortitz bat jasan izan dute azken urteetan eta baserri modeloa, zaharkiturik, ez da gai gaur egungo merkatuan eskaintza egoki bat gauzatzeko gai. Egoera honen aurrean baserriak abandonatu edo etxebizitza funtzioa hartu dute bere gain. Honek ustiapen landa eremu hauek logela hiri bihurtzea eragin du, eta inguruko landa guztiak ez ustiatzeaz gain beste sasi-baserri-txalet-en eraikutza bultzatu du. Gainberan dagoen bizi forma baten aurrean aurkitzen gara.

Logela-auzo hauen aurrean  zazpi pausotan bananduriko prozesu bat planteatzen dugu, landa nukleo hauek, berriz ere, inguruko baliabideak ustiatzen segitzeko asmotan eta auzoari bizitza berriz ekartzeko intentzioarekin.

1. Interes publikoa eraikin pribatuak okupatzen

 

Prozesuaren lehen pauso honetan baldatika auzoko ermita eta txoko pribatua okupatzea proposatzen dugu. Ermita gaur egun ez du erabilerarik eta egoera nahiko kaskarrean aurkitzen da. Hori dela eta eraberritu aurretik zur  biltegi eta tailer  bezala erabiliko da. Bertan zura tratatu eta lehortuko da, ondoren beharrezkoak diren eraikinak eraikitzeko beharrezkoak diren piezak ekoizteko.

Txoko pribatuari dagokionez egoera bikainean dago eta behin behineko etxebizitza funtzioa hartzeko falta zaion bakarra dutxa bat izango litzateke. Azken detaile hau dutxa solar bat jarriz konpanduko dugu.

Kolonizazio lehen urratsa gauzatzeko, beharrezkoak diren materialak traktore eta Ford Transit batean kargatu eta lau langilerekin batera Baldatikara joatea planteatzen da. Ibilgailuetan daramatzaten materialekin eraikin biak akondizionatuko dituzte. Behin lan hau eginda lehen ustiapenekin hasiko dira.

 2. Lehengo hazia

Behin lehen zur piezak ekoitzita ditugula lehenengo lehorgailuak eraikitzeari ekingo diogu. Lehorgailu horien bitartez material gehiago bildu ahalgo dugu eta lehortze prozesua azkartu. Lehorgailuak platform frame eraikuntza sistemaren bitartez egongo dira eraikiak. Makil txikiez eratuak, 10x5 15x5 eta 15x2 eko zur piezez egongo dira eratuak, zimenduak izan ezik, zeintzuk 16x16ko epaia eta 150zm ko luzaera daukaten taketez egongo dira eratuak. Zimenduetarako pieza hauek gainazala kiskalduta izango dute, xilofagoen eta hezetasunen erasotik babestuta egon daitezen.

3. Ugalketa

Behin lehen lehorgailuak eraiki ondoren prozesua asko azkartu da. Beraz, lehorgailu berriak eraikitzeko bai premia eta baita materiala sortu da. Horrez gain, hainbeste zur pieza tratatzeko eleiza barruan eraturiko tratamendu bainera ez da aski izango, beraz aire libreko tratamendu ontzi batzuk eraikiko dira. Tratamendua ura eta borax gatzek osatzen duten nahasketa baten bidez gauzatuko da. Tratamendu ontzi guztiak maldan bera egongo dira kokatuak eta tutueria sare baten bidez egongo dira konektatuta. Goiko gunean tratamendu likido depositu bat egongo da, non erabiligabeko likidoa izuriko den. Behan aldiz, erabilitako likidoak jasotzeko depositu bat izango da.

 

4. Emantzipazioa I

Behin lehorketa eta tratamendu prozesuak sistematizaturik daudela, ermita usteko garaia heldu da. Ekoiztu den materialaz baliatuz abandonaturik dagoen ur depositu zaharra biltegi - tailer bilakatuko da, oraingo honetan behin betikoa. Ermitako espazioa baino askoz handiagoa, bertan materialen lanketa eta bilketa areagotu egiten da. Horrez gain, oleta konektatuko duen errepide bat eraikitzea planteatzen da, udalaren kontu. Errepide hori klabea izango da ustiapen honen etorkizuneko hazkuntzan. Horrez gain, berriz berrezkuratuko da aintzinean Oletak eta Baldatikak izandako arreman estua, bide sarea izteaz gain.

5. Emantzipazioa II

Lantoki aproposa eta zur tratamendu prozesu sistamatizatua behin lortu ondoren, konplexutasun altuagoko eraikinak ekoizteari ekiteko prest gaude. Lehengo etxebizitzak eraikitzen dira. Etxebizitzen zimenduak lehorgailuak izango dira. Era honetan, baserri tradizionala lez, makina beten inguruan eraikitzen den etxebizitza bat bilakatzen da.

6. Azken ukituak

 

Etxebizitzak eraiki ondoren, inguruak egokitzea eta akaso lehorgailu gehiago erakitzea baino ez zaigu geratzen. Horrela, lehorgailu gehiago eraikiko dira, eta etxeak eta espazio publikoak batuko dituzten bideen urbanizazioa garatuko da. Horrez gain, arreta berezia eskainiko zaie fase honetak aurrean erabili izan diren erakin biei, ermita eta txokoari. Ermita espazio funtzioanitz bilakatuko da, no ekitaldi eta jarduera ezberdinak garatu ahalgo diren. Txokoari dagokionez, lehen pribatua izandakoa, orain publiko bilakatuko da, herri elkarte batean eraldatuko da. Txokoak aldaketa burokratikoak izateaz gain, aldaketa fisikoak ere izango ditu. Baldatikako espazio publikoari sortzen dion kaltea dela eta, eta espazio publiko hori gauzatu izan den proiektuarekin arreman zuzen bat lortzeko txokoaren estalkia graderio batean eraldatzea proposatzen da, non, alde batetik auzoko espazio publikoko ekitaldiez gozatzeko balio izango duen eta bestetik bai biztez eta baita basogintza jarduerez gozatzeko aukera emango du.

 Aire irteera babez barandilletatik 

egingo da zenbait kasuta.

7. Etorkizunera begira

Azken ukituak gauzatu ondoren, baldatikan eratu den komunitate berria erabat autonomoa da. Esku artean daukanarekin etxebizitza berriak eraiki ditzake, pinus radiata zura komertzializatu, lehorgailu gehiago sortu... nahi duen bidea jarrai zezakeen.

Aurreko sarreran azaldu izan genuen bezala, egokiena nukleo txikiak eratzea izango litzateke etxebizitzak gune puntualetan fokalizatuz beraien inguruan espazio publiko egoki bat sortuz.

Baldatika: Prozesua eta Tipologia

Harri kartoizko dekoratuak eta baso umezurtzak

Aurreko batean jada egin genuen, momentu honetan eskutartean langai daukagun, Baldatika auzo Forutarraren egoera. Gainbehera atzeragaitz bati aurre egin ezin dion baserritar bizitza eredu tradizionala, lo gela hiri sistemarekin hari da leian, bere azken hatsa noiz agortuko duen zain. Gutxinaka gutxinaka, baserriak explotazio agropekuario bezala kudeatu izan dituzten erabiltzailerak desagertzen joan diren einean, hauek, hiritarrentzako etxebizitza bezala berriztatu egin dira, edo kasurik tamalgarrienetan eraitzi, etxebizitza berri bat eraikitzeko. Kasu bietan explotazioak desagertaraziz. Izan ere, ez da harritzekoa desagerpen hau, zaharkituriko ustiapen abelur hauek ez baitaukate zer eginik egungo explotazioekin moderdeno eta teknologikoeki.

Honela aurkitzen dugu Baldatika, logela hiri(auzo) bilakatzera kondenaturiko etxebizitza multzoa. Hala ere, salbamendu-flotagailu batek naugragoa itotzen usten ez zuen bezala, ageri zen Baldatika inguruan, honen susperketa eragin zezakeen potentziala: Pinus radiata basoak. Honen bidez, eta aurreko batean komentatu izan genituen puntuekin ekin zaio proiektu honi, ondorengo lan prozesua planteatuz.

 

Prozesu hau garatuko den ingurua ondo akotatu beharko litzatekela kontzideratu izan da, izan ere, gaur egun eraikinen inguruko lurren partzelazioa nabarmena da. Hori dela eta, erabilerarik ez daukaten orubeak erabiltzea kontzideratu da.

Baserriaren oinordetza

Baldatika auzoren lurrak Urdaibaiko biosferaren barnean daude kokatuak. Hau, horrela izan, bertan eraikiko diren eraikin berriek ondare paisajistiko eta kulturalak “babesteko” legedi zorrotz bat bete beharko dute. Legedi horren barnean ageri diren araudietako asko eraikin berriaren balore estetikoak baserri tradizionalera (edo hobe esanda, baserri tradizionalaren garai bateko) hurbiltzea bilatzen du, babes paisajistiko kultural horren atzetik. Horien adibide dira bi uretara dagoen teilazko estalkia, zuriz margoturik dagoen, leiho bertikalen  erabilera beharrezkoa edo kontra-bentanak. Guk ordea gure tipologia planteatzerakoan baserri tradizionalaren beste zenbait balore berrezkuratu ditugu:

Baserria makina bezala

Baserria, gaur egun gizarteak hain barneraturik daukan irudi bukolikotik urrun, explotazio agropekuario bat izan da, arrazionalki antolatua, makina baten moduan. Zenbaitetan makina literal bat bilakatuz. Horren adibide dira, XVI. mendean Euskal lurretan eraiki izan ziren dolare baserriak. Baserri guztia sagardoa ekoizteko erabiliko zen dolare baten inguruan eraikitzen zen, gainerako erabilera bigarren mailakoak bilakatuz.

 Gure kasuan, basogintza uztiapenerako hain beharrezkoak ditugun sekadora solarren inguruan etxebizitzak eraikitzea planteatzen dugu. Gailu hauek eraikinaren zimendua soluzionatzeaz gain, inguruan hain karakteriztikoak diren malda gogorrei aurre egiteko balio dizkigute. Honez gain, sekadora hauen bitartez posiblea zaigu espazio publiko berriak sortzeko aukera daukagu.

Sekadora hauek, proiektuko eraikin guztiak bezala, egur pieza txikien bidez eraikitzea planteantzen da. Lurrarekin kontaktua gauzatzeko gainazala kiskalirik dauzkaten egur pieza batzuen bidez egitea proposatzen da.

Lehoragilu solarraren gainean, horrez gain, sekzio ezberdiñeko protikoak eraikitzea ahalbidetzen da.

Ataria: Auzokoekin elkarbizitzarako esparrua

 

Baldatikan gaur egun dauden baserri tradizional guztiek ataria daukate, eraikin berriak ez bezala. Ataria baserriko espazio pribatua izan arren, kutxu erabat publikoa dauka, eta historian zehar beti izan da solasaldietarako, soziabilizatzeko edo behar ezberdinak gauzatzeko espazio funtzioanitza, eta nolabait baserriko horma lodien atzean izkutatzen ziren pertsonen erakustoki. Oraindik proiektatze prozesuan ageri jarraitzen duten tipologietan kontzeptu hau integratzea planteatzen da.


Urbanizazio sistema ez lineala

Proiektua gauzaturiko den eremuak mugatzerako orduan auzo guztian zehar ierkia ezberdiñetako fokoak sortzea planteatzen da, hiri kalearen konfigurazio lineala sahieztu nahian. Hori dela eta, hiru nukleo planteatzen dira. Garrantzitsuenak eleiza txokoak eta C formako eraikinen artean sortzen den plaza indartzea bilatzen du. Horrez gain, gunean ageri den txoko pribatuak espazio publiko honi ematen dio kutxu pribatua deuzestatzea bilatzen da.

Honez gain, beste bi nukleo planteatzen dira, bigarren mailakoak. Bat Oletan, Baldatikarekin kontaktuan jartzeko intentzioarekin eta bere inguruak daukan kutxu pribatua publiko bilakatzeko intentzioarekin. Azken nukleoa baldatikaren bidearen bukaeran kokatzea planteatzen da, beste biak baino apalagoa, gune hau isolaturik ez gelditzeko  asmoarekin.

ASMOAK ASMO

Proiektuan egokitutako nukleo rurala Baldatika izan da, itxuraz rurala, bizimoduz, ordea, zalantzan jartzeko asuntoa izango litzatekeena. 


Eremurako hurbilketa ariketa edo azterketaren ondorioz gauzatutako proiektua izan da, eta izango da, sarrera honetan aipatu eta proposatuko dena. Hildo honetan, beraz, hiruna eskala ezberdinetan eginiko analisiak burutu izan ditugu, bertatik, Baldatika eta inguruko informazioari etekin handiena ateratzeko asmoz. 


Lehendabiziko analisia, Urdaibai mailan gauzatzen da. Urtean zehar osatuz joan garen eskema- planoan bertan, inguru ruraletan aurkitzen ditugun baldintzen inguruan jardun gara (baldintza bereziak nonahi, aurretik eginiko proiektu- kokapenekin antza handia hartzen ez dutenak). 

Armotxerri, Urberuaga, Metxikas, Errigoiti, Eleixalde- Olabarri.... dira, besteak beste, 2-3km inguruko erradioan hartzen ditugun nukleoak, Baldatikarekiko antzekotasuna mantentzen dutenak biztanle nahiz tamainan. Harritzekoa da, dena den, izaera bera izanik, irisgarritasunaren aldetik, aipatutako nukleo guztiak errepide egokien bidez josiak azaltzen direla, Baldatika ez ezik. IRISGARRITASUN ARAZOAK ez dira nolanahikoak nukleo honetan, bertara ailegatzen den errepideak bina kotxeentzako lekurik ere ez baitu uzten. Ez litzateke ahuntzaren gauerdiko eztula izango, hortaz, zerbitzu publiko nahiz pribatua eta nukleoen arteko komunikazioa  (garraio publikoa, lehengaiak erdiesteko merkatu ibiltaria....) ahalbidetuko lukeen azpiegitura egokia proposatzea. 

BASOGINTZA ohitura barneraturik duen ingurua dugu Foruak eta Lumok batera hartzen dituen eremu zail honen barnean. Euskal Herri nahiz kantabrian sektore honen gainbeherakada "nabarmena" pairatu izan da, inguruetan nonahi aurkitzen dugun PINUS RADIATA espeziea dela eta. Gaur egunean, pinudi mota honen ustiatze aktibitateak nabarmenki txikitu egin dira, batez ere, etekin ekonomikoaren aldetik interesgarria ez baita suertatzen. Hauxe da, behar bada, Baldatika ete inguruetan aurkitu izan dugun arazo eta aukerarik aipagarrienetarikoa. 

Ildo honetan, hortaz, sakondu dugu bigarren analisia, non eskala "ertaina" honetan, Baldatikako nukleoaren inguruetan aurkitzen diren eremuen azterketa burutu den, bertako jabetza (partzelak) eta gauzatzen diren BASO AKTIBITATE MOTAK AZTERTZEKO ASMOAREKIN.

Berehala baieztatu ditugu buruan bueltaka geneuzkagun suposizio eta kezkak. Izan ere, Bertan aurkitzen diren pinudi hektarea izugarriak Baldatikako biztanle zati baten jabegopean daude, horietatik, kantitate harrigarria FUSTAL egoeran aurkitzen direlarik (talatzeko prest aurkitzen dira). Dena den, etekin ekonomikorik ezean, eremu osoa aktibitate minimoan aurkitzen da: INGURUKO BALIABIDE ETA POTENTZIALEN USTIAPENA ESKASA DA. 

Jabego banaketa

Baldatika, EAE naiz kantaurialde osoan aurkitzen ditugun nukleo ruraletako bat besterik ez bada ere, Euskadiko Zur Mahaian (MIME: Mesa Intersectorial de la Madera de Euskadi) tankera honetako inguruetan aurkitzen den PINUS RADIATA ustiatu eta Eraikuntzaren sektorean barneratzeko asmoarekin lanean aritu dira. Besteak beste, PINU mota honen ezaugarri mekaniko nahiz eraikuntza arloan aurkitu ditzakeen eraso biotiko nahiz abiotikoak aztertu izan dira, emaitzak guztiz positiboak izanik: BALIABIDEEN POTENTZIALAK ERAIKUNTZA ARLORA ERE BARREIATU DIRA.

GALDERA NAHI ETA EZKOA LITZATEKE: Baldatikaren tankerako eremuetan eraikiz gero, Urdaibaiko patronatuak, inguruarekiko errespetua aitzakitzat hartuz, ezartzen dituen jarraibide estetikoak egokiak al dira???? Benetako errespetua ez litzateke bertako potentzialak erabiltzen dituen eraikuntza mota bat planteatzea???
Asmoak argiak dira.


Azkeneko hurbilketa analisian, Baldatika gertutik ezagutzera bideratu dugu, batez ere, bertako bizimodu motaz jabetuz eta bertako bizilagunak ezagutuz, beraien arteko harreman maila ere neurtuz. 


Ondoren azaltzen diren irudietan, auzoko eraikin guzien funtzio eta bizilagunen informazio gehigarria azaltzen da. Berehala azaleratzen dira lehendabiziko ondorioak: eremua hiritartuz joan da, bizimodu hiritarra eremu ruralera ailegatuz eta lorategi hiri baten funtzioa betez zati handi batean. 

"barrio dormitorio" izena hartu zezakeen eremu baten eskema jarraitzen du Baldatika, astean zehar, inaktibitatea da nabarmen, bizimodu hiritarraren presentzia berehala igerriz. Halere, ekipamendu pribatu (tamalez) baten presentzia aipagarria da, asteburuetan auzoaren aktibitatea biderkatzen duena. 

Eremuaren hiritartze prozesuaren trantsizioan aurkitu dugu auzoa beraz, eremu ruraletan ohikoa izan den eraikinen inguruko aktibitatea amatatuz joan da gutxinaka. Honakoa, Auzo inguruko landa eremuen sailkapen plano eskematiko honetan antzematen da, non partzela bakoitzak duen aktibitate mota (edo inaktibitatea) eta beraien izaera zehaztu egiten den.

Informazio honekin guztiarekin, Baldatikaren potentzial eta gabeziak berehala identifikatzen dira: ingurua guztiz aberatsa da, eraikuntzaren arloan ere integratuko den zuhaitz mota bertan aurkitzen da, hortaz, egin beharreko eraikuntza erreforma nahiz hazkuntzak beregain hartzeko kapaza dela esan daiteke. Bestetik, auzoaren hiritartze prozesuak dakarren gabezia zalantzarik gabekoa da (eremua piztu beharrean gaude).

Inguruko baldintzak ustiatu eta Baldatika nahiz inguruko auzoak aktibitatuko lukeen katalizadorea sartzea besterik ez dago. 

Proposamena garbia da: eraikuntza multxo efimeroen bidez, hots, permanenteki bertan gelditzeko asmorik gabe, Baldatikako nahiz inguruko potentziala erakutsiko lukeen ekipamendu soziala sortzea (SERRATEGIA, TAILERRAK, BEHIN BEHINEKO ETXEBIZITZAK...), non, bertara hurbiltzen direnek, gaur egunean Urdaibaik ezartzen dituen baldintzetaz haratago, BALDATIKA ETA INGURUKO BIZTANLEEI BENETAKO ETEKINAK LORTARAZIKO DIZKIOTENAK.

Proposatutakoa ez da atzoko gauza, izan ere, gaur egunean badaude antzeko ekintzak bultzatzen dituzten taldeak... GAZTENEK besteak beste....

COOMING SOON...